Lưu ý: Ngày 03-5-1955 Tướng Trình Minh Thế bị hai phát súng bắn vào đầu và chết. BBT
Link nguồn
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v01/d166?
GPT DỊCH
TÀI LIỆU 166 – NGÀY 3-5-1955
Tựa: Collins và đại diện Anh bàn về việc truất phế Bảo Đại,
vai trò của Hội đồng Cách mạng và giải pháp thành lập chính phủ mới.
Nguồn: FRUS
1955–1957, Tập I – Tài liệu 166
I. BẢN DỊCH TOÀN VĂN
Biên bản cuộc nói chuyện
tại Sài Gòn, ngày 3-5-1955
Thành phần tham dự
- Malcolm
MacDonald, Cao ủy Anh tại Đông Nam Á.
- Đại sứ
Stephenson, Anh.
- Đại sứ
Collins, Hoa Kỳ.
- Randolph
A. Kidder, Hoa Kỳ.
Đề tài: Thảo luận về các vấn đề chính trị hiện nay.
1.
Ông MacDonald mở đầu cuộc nói chuyện bằng cách đề cập đến Ủy
ban Cách mạng của Nhân dân Việt Nam, tổ chức đã ban hành một bản tuyên cáo, nói
rằng họ không còn công nhận Bảo Đại, đồng thời chủ trương Diệm giao lại quyền
hành cho Ủy ban, rồi sau đó đứng ra thành lập một chính phủ mới.
Các Tướng Cao Đài Trình Minh Thế và Nguyễn Thành Phương là
những nhân vật nổi bật trong tổ chức này.
2.
MacDonald cho biết Đại sứ quán Anh đã cho nghiên cứu thành
phần và khuynh hướng chính trị của những người trong tổ chức này.
Phía Anh lo ngại có sự thâm nhập của Việt Minh.
Cho đến nay, họ chỉ tìm ra tên của một người mà họ tin là Việt
Minh, tên Phổ (Pho).
Còn một người khác tên Thanh, đứng đầu Hội Luật gia, cũng có
những điểm chưa rõ, cả về việc ông có phải là thành viên của Ủy ban hay không,
lẫn việc ông có liên hệ với Việt Minh hay không.
Đại sứ Collins cho biết phía Hoa Kỳ cũng đang nghiên cứu vấn
đề này và người Mỹ cùng người Anh nên phối hợp các hoạt động của mình.
Collins trình bày cho MacDonald những lo ngại của Tướng Ely
đối với Ủy ban, đặc biệt là đối với Trình Minh Thế.
3.
MacDonald cho biết ông đã nói chuyện với Diệm và thúc giục
Diệm cố gắng duy trì quan hệ tốt đẹp nhất có thể với tất cả các nhóm, nhằm tiến
tới thành lập một chính phủ liên hiệp quốc gia có cơ sở ủng hộ rộng rãi hơn.
Diệm nói với MacDonald rằng Bảo Đại đã có những lời lẽ xúc
phạm ông trong các thông điệp gửi đến và đã nói về Mặt trận Quốc gia.
MacDonald có cảm tưởng Diệm muốn thấy Bảo Đại bị truất phế,
nhưng Diệm không trực tiếp nói ra điều đó.
Đại sứ Collins nhận xét rằng Ủy ban Cách mạng không đại diện
cho ai ngoài chính các thành viên của mình, và chỉ có một Quốc hội được bầu ra
mới có tư cách thể hiện ý chí quốc dân đối với vấn đề Bảo Đại.
Collins nói rằng chúng ta phải nhìn về phía trước và tự hỏi
liệu Diệm, với tất cả những khuyết điểm đã được biết rõ, có thể điều hành một
chính phủ hữu hiệu hơn trước đây hay không.
Cho đến khi có Quốc hội, việc loại bỏ Bảo Đại tiềm ẩn những nguy
hiểm rất lớn.
4.
MacDonald, người từ trước đến nay luôn là một trong những
người kiên quyết ủng hộ Bảo Đại nhất, nói rằng Bảo Đại đã mất đi rất nhiều vị
thế, ngay cả chỉ trong tuần vừa qua.
Do những sai lầm gần đây, Bảo Đại đã tạm thời tự làm cạn kiệt
khả năng hành động của mình.
Tuy nhiên, chúng ta vẫn nên hy vọng ông không bị lật đổ, vì
ông có thể còn hữu ích.
5.
Đại sứ Collins trình bày cho MacDonald lập trường hiện nay của
Hoa Kỳ, như được thể hiện trong điện văn số 4831 của Bộ Ngoại giao.[2]
Ông cũng trình bày những nỗ lực mà ông đã thực hiện trước
khi trở về Washington, nhằm kết hợp các đề nghị khác nhau của người Việt Nam, bắt
đầu từ đề nghị của Thoại về việc thành lập một chính phủ lâm thời, trong khi chờ
hình thành một Quốc hội được bầu một phần.
6.
Cuộc nói chuyện có đề cập đến tính chất hòa giải trong thông
điệp mới nhất của Bảo Đại gửi Diệm,[3] nhưng chưa ai trong số những người tham
dự được xem bản sao thông điệp ấy.
Stephenson cho biết đài phát thanh sáng nay đưa tin Bảo Đại
dự định trở về Việt Nam khi trật tự được khôi phục.
7.
Vì MacDonald sẽ gặp lại Ely vào chiều hôm ấy, những người
tham dự đã thảo luận về những điều ông nên nhấn mạnh với Ely.
Họ đồng ý rằng MacDonald nên thúc giục Ely tìm một biện pháp
để di tản ba vị trí đóng quân của Bình Xuyên trong Khu An ninh của Pháp.
Ngoài ra, ông có thể đề nghị rằng, nếu người Pháp vẫn thấy cần
duy trì liên lạc với Bình Xuyên, thì ít nhất họ phải giải thích cho phía Việt
Nam biết tính chất của mối liên lạc ấy và hạn chế số người tham gia.
8.
MacDonald cho biết sáng hôm ấy ông đã gặp Quát.
Quát cùng nhóm trí thức của ông đang chuẩn bị một chương
trình mà họ dự định công bố sau khi trao đổi với phía Pháp, Anh và Hoa Kỳ.
Chương trình sẽ đề nghị:
- Diệm
trao trả quyền hành cho Bảo Đại, người đã trao quyền ấy cho ông.
- Bảo Đại
trở về Việt Nam để thành lập một chính phủ mới.
Sau khi thảo luận về chương trình của Quát, MacDonald đồng ý
rằng Đại sứ Collins nên khuyên Quát không theo đuổi kế hoạch này.
MacDonald nói với Collins rằng ông có thể thông báo cho Quát
biết ý kiến đó.[4]
II. CHÚ THÍCH NGUỒN
[1] Nguồn: Hồ sơ Collins, Hồ sơ Việt Nam, Loạt VII, K. Phân
loại: Mật. Biên bản do Kidder soạn thảo.
[2] Điện văn số 4831 của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ, ngày
1-5-1955. Xem Tài
liệu 164.
[3] Không tìm thấy thông điệp mới nhất của Bảo Đại gửi Diệm
được nhắc đến trong cuộc nói chuyện.
[4] Không tìm thấy biên bản nào về cuộc nói chuyện sau đó giữa
Collins và Quát.
Hết nguyên văn
III. TÓM TẮT
Ngày 3-5-1955, Đại sứ Collins gặp Cao ủy Anh Malcolm
MacDonald và các đại diện Anh để thảo luận về cuộc khủng hoảng chính trị tại
Sài Gòn.
1. Vai trò của Hội đồng Cách mạng. Tổ chức này chủ trương
truất phế Bảo Đại và thành lập chính phủ mới dưới quyền Diệm. Hai Tướng Cao Đài
Trình Minh Thế và Nguyễn Thành Phương giữ vai trò nổi bật. Phía Anh đang điều
tra khả năng Việt Minh thâm nhập tổ chức.
2. Collins không tán thành việc truất phế Bảo Đại khi chưa
có Quốc hội. Ông cho rằng Hội đồng Cách mạng chỉ đại diện cho các thành viên của
mình. Chỉ một Quốc hội được bầu ra mới có tư cách thể hiện ý chí quốc dân về vấn
đề Bảo Đại.
3. Anh muốn duy trì Bảo Đại. MacDonald nhìn nhận Bảo Đại đã
suy yếu nghiêm trọng vì những sai lầm gần đây, nhưng vẫn hy vọng ông không bị lật
đổ vì có thể còn hữu ích.
4. Ngăn ngừa xung đột Pháp–Việt. Các bên đồng ý đề nghị Tướng
Ely di tản ba vị trí Bình Xuyên trong khu vực an ninh của Pháp và làm rõ quan hệ
giữa quân Pháp với Bình Xuyên.
5. Không ủng hộ kế hoạch của Quát. Quát đề nghị Diệm trả quyền
hành cho Bảo Đại và Bảo Đại trở về Việt Nam thành lập chính phủ mới. MacDonald
đồng ý để Collins khuyên Quát không theo đuổi kế hoạch ấy.
Điểm nổi bật
Tài liệu 166 cho thấy Collins đặt vấn đề tư cách đại diện quốc
dân lên hàng đầu khi bàn việc truất phế Bảo Đại.
Ông không công nhận Hội đồng Cách mạng tự thành lập là cơ
quan có quyền quyết định thay toàn thể quốc dân. Theo Collins, việc quyết định
số phận chính trị của Bảo Đại phải dựa trên ý chí quốc dân được thể hiện qua một
Quốc hội do dân bầu.
Đây là lập trường được Collins nêu ra ngày 3-5-1955, trước
cuộc trưng cầu dân ý truất phế Bảo Đại ngày 23-10-1955.
